است كه هيچ جبارى عنيد و دشمنى نيرومند نتواند كارى به ايشان بكند ، و خداى تعالى چنين نصرتى به رسول اسلام داد ، براى اينكه دين او را خللناپذيرترين اديان كرد ، و سلطنت او را عظيمترين سلطنت قرار داد . بعضى « 1 » گفته‌اند : مراد از نصر عزيز ، آن نصرى است كه در عالم نمونه اش نادر و يا ناياب باشد ، و نصرت خداى تعالى نسبت به پيامبر اسلام همين طور بوده . و اين معنا با مقايسه حال آن جناب در اول بعثت و با حال او در آخر ايام دعوتش روشن مىشود . دقت در سياق اين دو آيه بر اساس آن معنايى كه ما براى آيه * ( « إِنَّا فَتَحْنا لَكَ فَتْحاً مُبِيناً لِيَغْفِرَ لَكَ اللَّه ما تَقَدَّمَ مِنْ ذَنْبِكَ وَما تَأَخَّرَ » ) * كرديم ، اين معنا را به دست مىدهد كه مراد از جمله * ( « وَيُتِمَّ نِعْمَتَه عَلَيْكَ » ) * مقدمه چينى و فراهم شدن زمينه براى تماميت كلمه توحيد است ، منظور اين است كه خداوند جو و افق را براى يك نصرت عزيز برايت تصفيه مىكند ، و موانع آن را به وسيله مغفرت گناهان گذشته و آينده تو ( به آن معنايى كه ما كرديم ) بر طرف مىسازد . * ( « وَيَهْدِيَكَ صِراطاً مُسْتَقِيماً » ) * - هدايت آن جناب بعد از تصفيه جو براى پيشرفت او ، هدايت به سوى صراط مستقيم است ، چون اين تصفيه سبب شد كه آن جناب بعد از مراجعت از حديبيه بتواند خيبر را فتح كند و سلطه دين را در اقطار جزيره گسترش دهد ، و در آخر ، پيشرفتش به فتح مكه و طائف منتهى گردد . * ( « وَيَنْصُرَكَ اللَّه نَصْراً عَزِيزاً » ) * - خداى تعالى آن جناب را نصرت داد نصرتى چشمگير ، كه يا كم نظير و يا بى نظير بود ، چون مكه و طائف را برايش فتح كرد و اسلام را در سرزمين جزيره گسترش داد و شرك را ريشه كن و يهود را ذليل و نصاراى جزيره را برايش خاضع و مجوس ساكن در جزيره را برايش تسليم نمود . و خداى تعالى دين مردم را تكميل و نعمتش را تمام نمود و اسلام را برايشان دينى پسنديده كرد . * ( « هُوَ الَّذِي أَنْزَلَ السَّكِينَةَ فِي قُلُوبِ الْمُؤْمِنِينَ لِيَزْدادُوا إِيماناً مَعَ إِيمانِهِمْ . . . » ) * ظاهرا مراد از « سكينت » آرامش و سكون نفس و ثبات و اطمينان آن به عقائدى است كه به آن ايمان آورده . و لذا علت نزول سكينت را اين دانسته كه : « * ( لِيَزْدادُوا إِيماناً مَعَ إِيمانِهِمْ ) * تا ايمانى جديد به ايمان سابق خود بيفزايند » . در سابق در بحثى كه راجع به سكينت در ذيل آيه « أَنْ يَأْتِيَكُمُ التَّابُوتُ فِيه سَكِينَةٌ مِنْ رَبِّكُمْ » « 2 » كرديم ، گفتيم : اين سكينت با روح

--> ( 1 ) روح المعانى ، ج 26 ، ص 91 ( 2 ) سوره بقره ، آيه 248 .